Culture
in Practice

Cultuur draait om de gebruiken, kennis en tradities waarmee mensen betekenis geven aan hun leven, hun geschiedenis en hun omgeving. Cultureel erfgoed geeft een samenleving identiteit en verbondenheid. Een waardevol maar vaak onderbelicht deel daarvan is ons culinair erfgoed. Het staat zelden op papier, maar leeft in keukens, families en gemeenschappen. Op Curaçao is eten veel meer dan voeding: het brengt mensen samen, hoort bij feestdagen en bijzondere momenten, en draagt herinneringen van generatie op generatie. Dat geldt niet alleen voor de bekende gerechten op tafel, maar evengoed voor de kleine, vaak ambachtelijke producten die zo vanzelfsprekend deel uitmaken van ons dagelijks leven dat we bijna vergeten hoe bijzonder ze zijn. Neem de pastechi. Het erfgoed zit niet alleen in het hapje zelf, maar in alles eromheen: hoe je het deeg maakt, welke vulling je kiest en hoe je bakt; de mensen die die kennis bezitten en doorgeven; de momenten waarop pastechi er gewoon bij hoort; en de namen, verhalen en gewoonten die ermee verbonden zijn. Juist dat geheel maakt het tot erfgoed.

Achter de Curaçaose keuken schuilt een geschiedenis die eeuwen teruggaat. De oudste wortels liggen bij de oorspronkelijke bewoners van Curaçao, de Caquetío-indianen uit Venezuela. Tijdens de trans-Atlantische slavernij werd onder zware omstandigheden gekookt en ontstond kennis uit noodzaak, aanpassing en vindingrijkheid. Daarna mengden Europese, Caribische en Latijns-Amerikaanse invloeden zich met lokale ingrediënten en gebruiken. Zo ontstond een eigen, herkenbare keuken die nog altijd deel uitmaakt van de culturele identiteit van Curaçao.

Culinair erfgoed is herinnering en verbinding. Het is overleven en verzet, feest en rouw. Voor velen, is het zoals thuiskomen. Daarom zet dit project het culinair erfgoed van Curaçao in de schijnwerpers: om het te erkennen, zichtbaar te maken en levend te houden, voor iedereen nu en voor de generaties na ons.

Culinaire Tradities van Curaçao:
Vrouwen Versterken, Erfgoed Bewaren
Een project in Bandabou dat vrouwen nieuwe kansen biedt en het culinaire erfgoed toegankelijk maakt en doorgeeft.

In het project Culinaire Tradities van Curaçao werken 24 vrouwen uit Bandabou aan hun eigen ontwikkeling, en tegelijk aan het bewaren en toegankelijk maken van het Curaçaose culinaire erfgoed. De meesten van hen zijn jongvolwassen en hebben nog geen vaste plek op de arbeidsmarkt. In workshops over traditioneel koken, met coaching gericht op concrete resultaten, intervisie en een eigen ontwikkelingsplan, bouwen ze aan hun zelfvertrouwen. Ze versterken hun praktische, sociale, werkgerichte en persoonlijke vaardigheden en leren nieuwe vaardigheden die hen verder helpen op weg naar een eigen inkomen. De coaches zijn vrouwen uit Bandabou die eerder zelf aan onze trajecten hebben deelgenomen of die hebben begeleid, en die het culinaire erfgoed van Curaçao goed kennen.

Samen met kennishouders leggen de vrouwen 188 Curaçaose erfgoedproducten vast, verdeeld over tien categorieën: van soepen, sauzen en traditionele salades tot desserts, dranken, zoetigheden en snacks. Ze voeren de bereidingen uit voor korte hands-only instructievideo's, fotograferen de producten en schrijven de recepten uit op basis van oude receptenboeken die waar mogelijk aangevuld worden met kennis die nooit op papier is gezet. Daarnaast leggen we het verhaal achter elke productcategorie vast: waar het vandaan komt, hoe het zich heeft ontwikkeld en welke rol de inheemse bevolking en de trans-Atlantische slavernij daarin hebben gespeeld. Dat doen we via onderzoek in archieven en andere bronnen, en via gesprekken met kennishouders en andere mensen uit de gemeenschap. We werken volgens de UNESCO-principes voor het borgen van immaterieel erfgoed, met de gemeenschap nauw betrokken. 

Twee jaar lang verschijnt er elke week nieuw materiaal, gratis te bekijken op onze website. We brengen het onder de aandacht op Curaçao en in de diaspora, met als doel 3.900 tot 7.000 mensen te bereiken. Ook na het project blijft alles online beschikbaar, en de documentatie krijgt een vaste plek bij archiefinstellingen op Curaçao. Zo blijft dit erfgoed levend, voor iedereen toegankelijk en voor de lange termijn bewaard.

Vrouwen en Erfgoed onder Druk

Bandabou kampt met een van de laagste arbeidsparticipaties van Curaçao, met een werkloosheid van meer dan 11%. Voor veel vrouwen leidt een gebrek aan voorzieningen en netwerken tot een structureel kwetsbare uitgangspositie – een drempel die geworteld is in de blijvende impact van het koloniale en slavernijverleden. Deze historische achterstand uit zich vandaag de dag in beperkte toegang tot educatie en ondersteuning, instabiele leefomstandigheden en een dagelijkse realiteit die grotendeels wordt opgeslokt door het voorzien in directe basisbehoeften. Zij blijven vaak aangewezen op laagbetaald werk zonder doorgroeimogelijkheden en daardoor langdurig economisch afhankelijk.

Het culinaire erfgoed van Curaçao is nauw met datzelfde verleden verweven. Kennis van traditionele producten, bereidingswijzen en technieken wordt nog grotendeels mondeling doorgegeven, en een deel ervan is al verloren gegaan. Veranderende eetgewoonten, migratie, demografische verschuivingen, stijgende kosten van levensonderhoud en de groei van het toerisme versnellen dat verlies. Met elke oudere kennishouder die overlijdt, groeit het risico dat nog meer recepten, vaardigheden, tradities en de verhalen daarachter voorgoed verdwijnen.

Van Investering naar Impact

24 vrouwen krijgen een sterkere uitgangspositie voor maatschappelijke participatie, wat bijdraagt aan hun inclusie, zelfvertrouwen en zelfredzaamheid. Na de projectperiode kunnen zij met inzet en motivatie op de projectlocatie zelfstandig verder bouwen aan hun ontwikkeling. Via vervolgtrajecten kunnen ook nieuwe groepen vrouwen zich er ontwikkelen, met het Curaçaose culinaire erfgoed als instrument. Hun bijdrage aan het behoud van dit erfgoed versterkt hun trots, hun zichtbaarheid en de samenhang in de gemeenschap.

Het Curaçaose culinaire erfgoed is vastgelegd, online toegankelijk gemaakt en duurzaam geborgd. Tegelijk is het bewustzijn gegroeid van de waarde van dit immateriële erfgoed en van het belang om het te behouden en door te geven, evenals het inzicht in de historische, sociale en culturele context ervan.