Culture
in Practice

Culture in Practice is een non-profitorganisatie in het district Bandabou op Curaçao. Wij creëren veilige en ondersteunende leeromgeving waar vrouwen uit kwetsbare gemeenschappen hun zelfvertrouwen herwinnen en hun vaardigheden versterken door middel van praktische culinaire activiteiten. Voortbouwend op deze bewezen aanpak richten wij ons nu op het levend houden van het culinaire erfgoed van Curaçao, waarbij we persoonlijke ontwikkeling, economische zelfredzaamheid en erfgoedbehoud met elkaar combineren. Wij zijn in 2015 opgericht – voorheen bekend als Hieperdepiep Foundation – en zijn gevestigd op een historische locatie te Fontein die sinds 2004 wordt gebruikt voor sociaal-maatschappelijke ontwikkelingsprojecten.

Cultuur en Culinair Erfgoed

Cultuur omvat de gebruiken, kennis, tradities en uitdrukkingsvormen waarmee mensen betekenis geven aan hun bestaan, hun geschiedenis en hun omgeving. Cultureel erfgoed is van grote waarde binnen een cultuur, omdat het bijdraagt aan identiteit, erkenning en verbondenheid in een samenleving. Een waardevol, maar vaak onderbelicht onderdeel hiervan is het culinair erfgoed.

Culinair erfgoed is een vorm van immaterieel cultureel erfgoed dat niet altijd formeel is vastgelegd, maar binnen gemeenschappen wel breed wordt erkend als cultureel waardevol en betekenisvol. Binnen de Curaçaose samenleving vormt de keuken een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven, sociale relaties en culturele overdracht. De Curaçaose keuken is meer dan een verzameling recepten; het is een levende culturele praktijk waarin geschiedenis, koloniale invloeden, migratie, familiebanden, herinneringen en tradities samenkomen. Gerechten en producten dragen daarbij vaak sociale en emotionele betekenissen met zich mee en zijn verbonden aan specifieke momenten, feestdagen en vormen van samenzijn.

Delen van het Curaçaose culinaire erfgoed zijn verweven met de slavernijperiode, waarin voedsel onder moeilijke omstandigheden en met beperkte middelen werd bereid. Onder deze omstandigheden ontwikkelden zich culinaire tradities die werden gevormd door aanpassing aan de beschikbare middelen, kennisontwikkeling en uiteenlopende culturele invloeden. Tegelijkertijd hebben ook andere Europese, Caribische en Latijns-Amerikaanse invloeden hun weerslag gehad op de Curaçaose keuken en zich vermengd met lokale ingrediënten en gebruiken. Deze invloeden hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van diverse culinaire tradities en erfgoedproducten die vandaag de dag nog steeds kenmerkend zijn voor de Curaçaose keuken en een belangrijk onderdeel vormen van de culturele identiteit van het eiland.

Project Culinaire Tradities van Curaçao: Vrouwen Versterken, Erfgoed Bewaren

Het project ondersteunt 24 vrouwen uit Bandabou – voornamelijk jongvolwassenen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Via praktische workshops over culinair erfgoed, coaching, uitwisseling met en reflectie door leeftijdgenoten, en een persoonlijk ontwikkelingsplan werken zij aan hun zelfvertrouwen en versterken zij praktische, sociale en werkgerelateerde vaardigheden die bijdragen aan hun persoonlijke groei en economische zelfstandigheid. In samenwerking met kennishouders worden hun traditionele bereidingswijzen voor 188 Curaçaose erfgoedproducten — waaronder soepen en gerechten, sauzen en smaakmakers, traditionele salades, desserts, dranken, zoetigheden en snacks — vastgelegd in hands-only video's. Zij documenteren de bijbehorende recepten en verzorgen de productfotografie. Daarbij wordt ook de sociale, culturele en historische context vastgelegd waarin dit erfgoed is ontstaan en zich heeft ontwikkeld, waaronder de invloed van het trans-Atlantische slavernijverleden. De publicaties verschijnen gedurende een periode van twee jaar online en blijven daarna nog minstens vijf jaar beschikbaar. Zo blijft dit erfgoed online, levend en is het toegankelijk, terwijl archivering zorgt voor langetermijnbehoud.

Directe begunstigden: 24 vrouwen. Indirect bereik: een beoogd aantal van 3.900 tot 7.000 mensen, zowel in de bredere gemeenschap op Curaçao als in de Curaçaose diaspora, gedurende de looptijd van het tweejarige project, via gratis online documentatie en lokale communicatie.

Vrouwen en Erfgoed onder Druk

Bandabou, een van de drie regio's van Curaçao, kent een van de laagste percentages werkende inwoners en een werkloosheidscijfer van meer dan 11%. Binnen de regio zelf zijn er geen ontwikkelingsmogelijkheden, en het aanbod dat er wel is, bereikt zelden jonge vrouwen die op zoek zijn naar een weg naar bestaanszekerheid. Velen hebben te maken met beperkte kansen en een kwetsbare uitgangspositie waardoor hun vooruitzichten op ontwikkeling en economische zelfstandigheid gering zijn. Een groot deel van deze achterstand vindt zijn oorsprong in het koloniale verleden en de geschiedenis van slavernij op het eiland. Belangrijke onderdelen van het culinaire erfgoed van Curaçao zijn met datzelfde verleden verweven. Vanuit een orale traditie wordt veel kennis over traditionele producten, bereidingswijzen en technieken nog altijd voornamelijk mondeling overgedragen. Een deel van deze kennis is daardoor in de loop der tijd verloren gegaan. Daarnaast staan deze tradities onder toenemende druk door maatschappelijke en economische ontwikkelingen, waaronder veranderende consumptiepatronen, migratie, demografische verschuivingen, stijgende kosten van levensonderhoud en de groei van het toerisme. Deze ontwikkelingen vergroten, in samenhang met het wegvallen van kennishouders uit oudere generaties, het risico dat nog meer kennis, vaardigheden en tradities verloren gaan, waaronder kennis over de contextinformatie dat met dit erfgoed verbonden is.

Van Investering naar Impact

24 vrouwen hebben een betere uitgangspositie voor participatie, persoonlijke ontwikkeling en economische zelfstandigheid, wat bijdraagt aan hun inclusie, zelfvertrouwen en zelfredzaamheid. Na de projectperiode kunnen zij - aan de hand van inzet en motivatie - op de projectlocatie zelfstandig verder bouwen aan hun ontwikkeling. Daarnaast kunnen nieuwe groepen vrouwen zich er via vervolgtrajecten ontwikkelen, met het Curaçaose culinaire erfgoed als instrument. Hun bijdrage aan het erfgoedbehoud versterkt hun trots, zichtbaarheid en de sociale cohesie. Het Curaçaose culinaire erfgoed is duurzaam vastgelegd, online toegankelijk gemaakt en duurzaam geborgd. Tegelijk is het bewustzijn van de waarde van dit immaterieel erfgoed en van het belang van behoud en overdracht gegroeid, evenals het inzicht in de culturele-sociale en historische context ervan.